Op 15 januari 2026 gonste de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR) in Brussel van de energie toen we samenkwamen voor Europese Dag van het Publiek Domein 2026. Deze editie voelde extra speciaal: we vierden niet alleen het publieke domein en de werken die er dit jaar bij kwamen, maar stonden ook stil bij 25 jaar Wikipedia—een mooie herinnering aan wat gedeelde kennis kan betekenen als die echt open is.
Vanaf het moment dat de deuren opengingen, was duidelijk dat dit geen doorsnee conferentie was. Het was een samenkomst van gemeenschappen: bibliothecarissen, archivarissen, onderzoekers, beleidsmakers, technologen, kunstenaars en pleitbezorgers, allen verenigd door de gedeelde overtuiging dat het publieke domein geen overblijfsel uit het verleden is, maar een levende basis voor onze toekomst.
Een tot in de puntjes georganiseerde dag
Die sfeer kwam voor een groot deel door de uitstekende organisatie en de warme, doordachte moderatie door Camille Françoise, die ons met helderheid en enthousiasme door een rijk en ambitieus programma leidde. Samen met Bart Magnus zette Camille de toon voor een dag waarin diepgang en openheid hand in hand gingen, en serieuze beleidsdebatten werden gecombineerd met oprechte passie. Dankzij de technische expertise en het oog voor detail van Sebastiaan ter Burg verliep alles soepel, zowel voor het aanwezige als het online publiek.
De Europese Dag van het Publiek Domein 2026 kwam tot stand dankzij de samenwerking van talrijke organisaties, waaronder COMMUNIA, Creative Commons, Wikimedia Europe, Wikimedia Belgium, Open Nederland, Europeana, meemoo, het Vlaams Instituut voor Archieven, CREATe en Internet Archive Europe. Het resultaat liet duidelijk zien wat mogelijk is wanneer ecosystemen de krachten bundelen.
Belangrijke ideeën die weerklank vonden
In plenaire sessies, panels, presentaties en workshops klonk één boodschap luid en duidelijk: het publieke domein is veel meer dan alleen een bron voor artistiek hergebruik.
In haar inspirerende bijdrage herinnerde Brigitte Vézina (Creative Commons) ons eraan dat het beschermen van toegang tot en hergebruik van het publieke domein essentieel is voor een gezonder, gelukkiger en rijker leven. Het publieke domein is, zo stelde zij, een fundamenteel principe van het auteursrecht, niet alleen een technische categorie, maar een randvoorwaarde voor creativiteit, wetenschappelijk onderzoek, onderwijs, digitale gelijkheid en culturele participatie. Zij besloot met een oproep aan organisaties om de Open Heritage Statement te ondertekenen, waarvan Internet Archive Europe met trots ondertekenaar is.
Andere sessies belichtten het publieke domein vanuit historische, juridische en praktische invalshoeken: van academische reflecties over de oorsprong en afbakening ervan tot concrete voorbeelden van hoe collecties uit het publieke domein worden hergebruikt in games, mode, audiovisuele archieven en collaboratief onderzoek. De variatie aan formats, van diepgaande beleidsanalyses tot pattern-a-thons en workshops, gaf de dag een dynamisch en inclusief karakter.
Internet Archive Europe: collecties tot leven brengen
Voor Internet Archive Europe was het een groot plezier om deel te nemen aan het programma van dit jaar en het evenement te ondersteunen. Tijdens de ochtendsessie stelde ik met trots de verdere uitbouw van het werk van Internet Archive Europe voor.
Onze missie, collecties tot leven brengen, past perfect bij de geest van Public Domain Day. Of het nu gaat om behoud, tekst- en datamining voor onderzoek, gecontroleerde digitale toegang of samenwerking tussen erfgoedinstellingen: wij willen ervoor zorgen dat cultureel erfgoed op een zinvolle manier kan worden geraadpleegd, onderzocht en hergebruikt, nu en later.
Public Domain Day liet opnieuw zien waarom dit werk ertoe doet: toegang komt niet vanzelf, openheid is niet gegarandeerd en het publieke domein vraagt om actieve inzet.
In mijn presentatie stelde ik Websites van Nederland voor: een vernieuwend project dat samen met de Koninklijke Bibliotheek werd ontwikkeld en dat tientallen jaren Nederlandse webgeschiedenis toegankelijk en beleefbaar maakt voor het publiek. Door gearchiveerde websites te vertalen naar een interactieve, meeslepende ervaring laat het project zien dat webarchieven veel meer kunnen zijn dan opslagplaatsen alleen. Ik deelde ook mooi nieuws over wat er komt: na het succes in Nederland breidt het project zich nu uit naar Canada, wat laat zien hoe dit model kan meegroeien en mensen in verschillende landen kan verbinden met hun digitale verleden.
Tot slot deed ik een oproep tot actie rond de Our Future Memory-campagne. In een tijd waarin geheugeninstellingen steeds vaker digitaal opereren, is het essentieel dat zij online dezelfde rechten kunnen uitoefenen als offline: het verzamelen, bewaren, toegankelijk maken en delen van kennis in het algemeen belang.
In de namiddag stelde Bob Stein Tapestries voor: een gratis open-sourcetool die op een heel nieuwe manier laat zien hoe we digitale collecties kunnen ontdekken en delen. Met Tapestries kan echt iedereen niet-lineaire, multimodale verhalen maken die webpagina’s, PDF’s, afbeeldingen, audio, video en zelfs uitvoerbare code samenbrengen. Door gebruik te maken van collecties van Wikimedia Commons, het Internet Archive en Europeana laat Tapestries zien hoe grote digitale verzamelingen kunnen worden omgezet in toegankelijke, verkenbare verhalen.
Een ander hoogtepunt in de namiddag was de inspirerende presentatie van Björn Wijers over “Happy Accidents” met films uit het publieke domein. Met speelse en verrassende voorbeelden liet Björn zien hoe werken met publieke-domeinfilms kan leiden tot creatieve ontdekkingen die je niet vooraf kunt plannen—waar hergebruik, remix en nieuwsgierigheid elkaar tegenkomen. Zijn verhaal herinnerde ons eraan dat het publieke domein niet alleen juridisch is vastgelegd, maar ook een plek is om te experimenteren en verrast te worden, helemaal in de geest van Internet Archive Europe’s Public Domain Movie Night, waar samen kijken het begin is van gezamenlijke creativiteit.
Dankbaarheid en momentum
Bovenal draaide de Europese Dag van het Publiek Domein 2026 om mensen: de sprekers die hun expertise gul deelden, de deelnemers die scherpe vragen stelden en lang na afloop van de sessies in gesprek bleven, en de organisatoren en partners die zorgden voor een warme, open en echt gezamenlijke sfeer.
Toen we KBR verlieten en bij een drankje verder praatten, was het moeilijk om niet hoopvol te zijn. De uitdagingen rond auteursrecht, digitalisering en toegang zijn er zeker, maar dat geldt evenzeer voor de collectieve intelligentie en betrokkenheid binnen deze gemeenschap.
Laten we het publieke domein zichtbaar, beschermd en levend houden, niet alleen op die ene dag in januari, maar het hele jaar.
Bekijk de video-opnames en de foto's op Flickr.
