juli 2026

Lock the Web Open: Inside DWeb Camp 2026

/ / Events

Vorige week kwamen in een eeuwenoud bos, op een uur rijden van Berlijn, meer dan 500 bouwers, onderzoekers, archivarissen en kunstenaars bijeen om op honderd verschillende manieren dezelfde vraag te stellen: hoe bouwen we een web dat niet kan worden uitgeschakeld, verkocht of gesloten? Internet Archive Europe heeft geholpen om dit evenement mogelijk te maken.

Tien jaar later, voor het eerst in Europa

Voor het eerst in zijn tienjarige geschiedenis verliet DWeb Camp de redwoods van Noord-Californië. Dit jaar vond het plaats in Alte Hölleeen voormalig recreatieterrein van de Stasi waar nu een collectivistische gemeenschap woont, gelegen op 100.000 vierkante meter bos en weideland in Brandenburg. Het evenement wordt dit jaar gezamenlijk georganiseerd door het Internet Archive, het Department of Decentralization en IAE. Daarom hebben onze medeoprichter Julien Masanès en onze programmamanager Beatrice Murch de week daar doorgebracht in plaats van er achteraf alleen maar over te lezen.

Deze stap was van groot belang. Hoewel de eerste Dweb Summit al in 2016 plaatsvond, ging DWeb Camp pas in 2019 van start op een verlaten champignonkwekerij ten zuiden van San Francisco, toen Brewster Kahle, de oprichter van het Internet Archive, de creatieve geest van Burning Man en de hacktivistische energie van het Chaos Communication Camp samenbracht. Tien jaar later stak diezelfde geest de oceaan over om dichter bij de beleidsmakers, onderzoekers en instellingen te komen waarmee het IAE dagelijks samenwerkt.

Dit alles zou niet mogelijk zijn zonder iemand die tussendoor, tussen de bijeenkomsten door, de draad erin houdt. Wendy Hanamura vormt sinds 2016 de bindende schakel binnen DWeb: ze brengt de ontwikkelaars, financiers en beleidsmakers die verspreid zijn over de hele beweging met elkaar in contact en zorgt ervoor dat de dialoog over gedeelde waarden, markten en technische standaarden het hele jaar door op gang blijft. Haar pleidooi voor de beweging is altijd duidelijk geweest: een gedecentraliseerd web moet ruimte bieden aan veel verschillende projecten die naast elkaar kunnen floreren, in plaats van iedereen naar één dominant platform te leiden. Dit komt dichter in de buurt van hoe het web oorspronkelijk bedoeld was, voordat het geconsolideerd raakte. Dit komt tot uiting in de manier waarop DWeb Camp wordt georganiseerd. Deelnemers die over de Berlijnse editie schreven, waren er snel bij om haar en het bredere DWeb-team te prijzen voor het tot stand brengen van de verhuizing naar Europa.

Negen nummers, één richting

Het thema van dit jaar, ‘Root Systems’, was meer dan alleen een mooie metafoor. Myceliumnetwerken hebben geen centrum en vragen geen toestemming. Ze delen middelen op basis van peer-to-peer, en ze blijven bestaan zelfs als er een enkele boom omvalt. Dat is het model waar DWeb Camp naar streeft: protocollen in plaats van platforms, infrastructuur die niet door één enkele speler kan worden ontmanteld, hoe machtig die ook is.

Gedurende vijf dagen vond het programma plaats in negen thematische tracks: Anti-Authoritarian Stack, Cultivating Tech for Food Sovereignty, Decentralized Design, Decentralized Hardware and Local Community Networks, Open Social Web, Peer-to-Peer and Local-First, Public AI, Solidarity Tech en Sustaining Infrastructure, verspreid over meer dan een dozijn podia, tenten en workshopruimtes. Het volledige programma liep van ochtendyoga tot kampvuren tot middernacht, met sessies over mesh-netwerken en coöperatief bestuur naast een poppenoptocht voor kinderen en een talentenjacht op het kamp.

Houd het internet open

Brewster Kahle opende het kamp met een toespraak die de toon zette voor de vijf dagen die volgden, en sloot af met een zin die bij iedereen die hem hoorde is blijven hangen: „Laten we een gedecentraliseerd web bouwen en het web open houden.” Het is een eenvoudige opdracht met een scherpe ondertoon. Open toegang tot kennis is geen toestand waarin het web vanzelf terechtkomt. Het moet worden opgebouwd, verdedigd en vastgelegd voordat iemand anders het afsluit.

Een van de meest besproken momenten van de week had niets met dia’s te maken. Deelnemer Andre Kudra vertelde dat hij met Bruce Baumgart, de bouwer van de oorspronkelijke „Petabyte Box” van het Internet Archive, een lang gesprek had gevoerd over bewustzijn en de vraag of machines dat ooit zouden kunnen bezitten. Voor Kudra maakten dit soort gesprekken duidelijk waarom de kampformule beter werkt dan een gewone conferentie: zodra mensen dagenlang samen eten en in tenten slapen, raakt het oppervlakkige geklets snel uitgeput en beginnen de echte gesprekken.

Die gesprekken mondden al snel uit in constructieve brainstormsessies over Kahles eigen project OnionPress. Het project combineert een vertrouwd WordPress-dashboard met een vast Tor-adres en automatische back-ups via de Wayback Machine, en het wekte tijdens het kamp oprechte belangstelling: mensen vroegen bijna net zo vaak hoe ze mee konden doen als hoe het precies werkte. Het staat nog in de kinderschoenen en is hier en daar nog wat ruw, maar het werkt, en het zegt iets over de sfeer bij Alte Hölle dat een tool die precies rond deze instructie is gebouwd, zo’n enthousiast publiek heeft gevonden. 

Geen ego's, alleen wortels

Julien kwam terug van Alte Hölle en was onder de indruk van iets wat moeilijker in een sessietitel te vatten is: de sfeer. Waar hij ook kwam en met wie hij ook sprak, kwam steeds hetzelfde naar voren. Mensen waren vriendelijk, namen ruim de tijd voor hem en waren volledig gericht op het oplossen van echte problemen ten behoeve van het algemeen belang. Geen ego’s, geen machtsstrijd, geen kliekjes. Gewoon een paar honderd mensen die dezelfde kant op keken en samen uitzochten hoe ze daar konden komen.

Dat kwam ook in de kleinere sessies naar voren. Bart Delrue, die elektronica en ICT doceert aan Odisee, organiseerde een toegankelijkheidsworkshop waarin de theorie werd overgeslagen ten gunste van een praktische beoordeling van echte projecten die mensen hadden meegebracht, en hield een lezing over RSS als, in zijn woorden, het oorspronkelijke, eenvoudige en veerkrachtige wortelstelsel. Elders leidde de Platoniq Foundation een meeslepend rollenspel over de vraag wie er zeggenschap heeft over democratische technologie en wie deze financiert, en nam ze deel aan een panel over ‘Sustaining Infrastructure’ samen met Matthias Kirschner van de Free Software Foundation Europe en Liz Barry van Metagov, waarin werd besproken hoe door de gemeenschap beheerde infrastructuur in stand kan worden gehouden zodra de aanvankelijke opwinding is weggeëbd. Het was allemaal niet al te serieus. Tijdens een avondsessie, met als uitgangspunt een voorraad glow-in-the-dark-verf, flip-overs en een Fediverse-cape, stroomde de Social Web-tent vol met deelnemers die buttons maakten en dansten op muziek van Lily Allen.

Coalities rond decentralisatie en digitale rechten vallen vaak uiteen langs precies dezelfde scheidslijnen die het DWeb Camp juist heeft weten te vermijden: concurrerende standaarden, concurrerende financieringsbronnen en concurrerende claims over wie er als eerste was. Deze coalitie heeft iets opgebouwd dat duurzamer is dan welk afzonderlijk protocol dan ook: een werkcultuur waarin samenwerking als de norm wordt beschouwd.

AI als basis, geen bedreiging

Tijdens de sessies in het Public AI-programma van het kamp werd kunstmatige intelligentie benaderd als een instrument dat een meer gedecentraliseerd web in het algemeen belang zou kunnen versnellen: taalmodellen ontwikkeld voor gemeenschappen met weinig bestaande infrastructuur, openbaar toegankelijke AI-projecten die in alle openheid worden ontworpen, en instrumenten voor natuurbehoud en landbouw die zijn gebaseerd op gedeelde, niet-propriëtaire gegevens. Een demonstratie van het BetterEdge Sovereignty Anchor, een benadering op basis van vertrouwelijke computing waarmee servers buiten traditionele datacenters kunnen worden geëxploiteerd, oogstte lof van zowel Kahle als Baumgart. Op deze manier zorgt AI ervoor dat capaciteit naar buiten wordt verspreid in plaats van in steeds minder handen te worden geconcentreerd: het is een extra steunpilaar in het systeem in plaats van een nieuwe centraliserende kracht.

Waarom dit ook het werk van IAE is

Alles waar Root Systems voor staat, sluit nauw aan bij wat Internet Archive Europe in Brussel en Amsterdam nastreeft: geheugeninstellingen die op hun eigen voorwaarden kunnen verzamelen, bewaren en toegang verlenen, in plaats van volgens de voorwaarden die worden opgelegd door het platform dat toevallig in dit decennium de gegevens in bezit heeft. Een gedecentraliseerd web en een wettelijk beschermd recht op digitaal geheugen zijn twee wegen die naar hetzelfde doel leiden. We moedigen u daarom aan om de ‘Our Future Memory’-verklaring te ondertekenen, die tot doel heeft beleidsmakers in de juiste richting te sturen. 

Wat DWeb betreft: dit netwerk draait op vrijwilligers en een gemeenschap die jaar na jaar weer van zich laat horen. In de toekomst zullen de nodes zich verder blijven verspreiden en we zijn van plan om een DWeb-node in Amsterdam op te zetten. Neem daarom contact op via office@internetarchive.eu. Meer in het algemeen: als je wilt helpen om Root Systems als beweging te laten groeien, bekijk dan de DWeb Principes en gebruik het DWeb-contactformulier.

Photo credit: Anton Tal

Lock the Web Open: Inside DWeb Camp 2026 Lees bericht »

Mozilla AI bij Internet Archive Europe: Je AI-stack in eigen beheer

/ / Public AI, Public Domain

Op 25 juni ontving Internet Archive Europe (IAE) Davide Eynard en Thomas (toto) Bille van Mozilla AI in onze ruimte in Amsterdam. Die middag stond in het teken van een vraag die de kern raakt van wat we doen: als je afhankelijk bent van infrastructuur waarover je geen zeggenschap hebt, wat is dan eigenlijk van jou?

Ada, Zangemann en het pleidooi voor knutselen

Davide begon met een kinderboek: Ada & Zangemann. Ada is een meisje dat in een afvalcontainer woont, kapotte hardware verzamelt en dingen bouwt die helemaal van haarzelf zijn. Zangemann bouwt prachtige, geperfectioneerde technologie die niemand anders kan aanpassen of wijzigen. De botsing tussen hen vormt de drijvende kracht achter het verhaal, maar Davide gebruikte dit als kader voor iets dat dichter bij de werkelijkheid staat: de relatie die de meeste mensen tegenwoordig met AI hebben, lijkt veel meer op de wereld van Zangemann dan op die van Ada. Je gebruikt wat je krijgt, op de voorwaarden waarop het wordt aangeboden, zolang de aanbieder besluit het beschikbaar te houden.

Dit heeft niets met technologie te maken: het is een machtsverhouding. En die logica geldt net zo goed voor geheugeninstellingen als voor individuele ontwikkelaars.

De afwegingen zijn concreet

Om zijn punt te illustreren, bouwde Davide een klein programmaatje opnieuw op dat hij meer dan twintig jaar geleden oorspronkelijk met de hand had geschreven: een script om treindienstregelingen te extraheren van een website die te onhandig was om rechtstreeks te gebruiken. Hij maakte de vernieuwde versie met behulp van een AI-codeerassistent, en het werkte. Maar het resultaat stond op het platform van iemand anders, niet op zijn eigen computer. En in tegenstelling tot het origineel, waarmee hij Perl en reguliere expressies had geleerd die hij daarna jarenlang gebruikte, leerde hij hier niets van. Gemak en eigendom bleken niet hetzelfde te zijn.

Zoeken als activiteit, niet als handeling

Een van de duidelijkste onderscheidingen in Davide’s lezing was die tussen zoeken als handeling en zoeken als activiteit. Wanneer je een vraag in een zoekvak typt en het antwoord accepteert, is dat een handeling. Wanneer je een agent gebruikt om een spoor te volgen, te beoordelen wat deze vindt, hem bij te sturen als het misgaat, en in de loop van de tijd naar een conclusie toe te werken, is dat een activiteit. Het verschil is belangrijk omdat je bij de tweede aanpak betrokken blijft. Je ontdekt fouten. Je stuurt bij.

Het duidelijkste voorbeeld: Davide schakelde een agent in om de oorspronkelijke bron van een veel geciteerd citaat van Bill Gates op te sporen. De agent zocht, stuitte op dode links, vond gedeeltelijke kopieën en installeerde uiteindelijk zelfstandig een tool voor het extraheren van ondertitels, downloadde een YouTube-video en identificeerde het exacte moment waarop Gates de uitspraak deed. Tijdens dit proces keerde de agent zo’n twaalf keer terug naar de Wayback Machine en werkte hij zich door defecte URL’s heen totdat hij een bruikbare kopie had gevonden.

Het was een subtiele illustratie van iets wat IAE vaak zegt: het bewaren van webgeschiedenis is geen nostalgisch project. Het is een functionerende infrastructuur. AI-systemen zijn er tegenwoordig van afhankelijk om te controleren wat daadwerkelijk waar is.

Bij een tweede demo werd gebruikgemaakt van een lokaal gedraaid open-source-model om in de digitale collectie van het Rijksmuseum te zoeken naar afbeeldingen die verband houden met alchemie en het streven naar kennis, waarbij de bruikbare resultaten volledig op Davides eigen hardware werden gegenereerd. Geen clouddienst, geen gehuurde rekenkracht, geen gegevens die de machine verlaten.

Otari: eigendom praktisch maken

Thomas (toto) Bille ging vervolgens in op de infrastructurele kant van het probleem. Mozilla AI heeft Otari ontwikkeld als een open-source LLM-gateway: één centraal beheerplatform voor al je interacties met taalmodellen, of je nu een lokaal model op je eigen server draait of via een commerciële API werkt.

De functies die de meeste discussie opriepen, waren praktische functies. Budgetbeheersingsmechanismen die gedetailleerd genoeg zijn om de uitgaven per gebruiker, per model of per team te beperken. Beveiligingsmaatregelen die persoonlijke of gevoelige gegevens verwijderen voordat deze bij een externe dienstverlener terechtkomen. Een federatieve router die momenteel in ontwikkeling is en die op basis van daadwerkelijke gebruikspatronen binnen de gemeenschap aanbevelingen doet over welk model het beste kan worden gebruikt, met opties om prioriteit te geven aan kosten, kwaliteit of energieverbruik. Otari kan volledig zelf worden gehost: als je niet wilt dat je gegevens via de servers van Mozilla AI lopen, hoeft dat ook niet. De code staat op GitHub.

De oprechte vraag

Iemand in de zaal vroeg hoe Mozilla AI financieel levensvatbaar wil blijven als de tools gratis en open source zijn. Toto’s antwoord was duidelijk: inkomsten uit de gehoste versie, opbrengsten uit integratiewerk voor bedrijven en een langetermijninzet op de gemeenschap. Het is dezelfde spanning die in bijna elk digitaal project van algemeen belang speelt, inclusief dat van IAE zelf. Er is geen eenduidige oplossing, maar het is belangrijk om dit eerlijk te benoemen.

Waarom dit gesprek hier thuishoort

De middag trok ontwikkelaars, onderzoekers en mensen uit de hele sector van het cultureel erfgoed aan. De discussie na de lezingen duurde bijna een uur.

Wat de aanwezigen in de zaal met elkaar verbond, was niet een gedeelde technische interesse in taalmodellen. Het was een gedeeld onbehagen over afhankelijkheid. Instellingen die zich bezighouden met het bewaren van herinneringen weten hoe het eruitziet als de toegang tot kennis afhankelijk is van infrastructuur die je niet bezit en waarop je geen invloed kunt uitoefenen. IAE pleit al jaren ervoor dat de rechten die archieven offline altijd hebben gehad, ook online moeten worden beschermd. Hetzelfde geldt voor het niveau daarboven, namelijk de AI-systemen die nu bovenop die archieven draaien.

Ontdek de open-source-tools van Mozilla AI, waaronder AnyAgent, AnyLLM, LlamaFile en Otari, op mozilla.ai en github.com/mozilla-ai.

Je kunt een opname van de presentatie en het gesprek bekijken op Archive.org en de dia’s online bekijken.

Mozilla AI bij Internet Archive Europe: Je AI-stack in eigen beheer Lees bericht »

Rechten op papier zijn niet genoeg: onze bijdrage aan de herziening van het auteursrecht in de EU

/ / Digital Rights for Libraries

Een uitzondering op het auteursrecht waarvan je geen gebruik kunt maken, is eigenlijk geen uitzondering.

Dat idee loopt als een rode draad door de bijdrage die Internet Archive Europe (IAE) deze maand bij de Europese Commissie heeft ingediend. Op 25 juni hebben we gereageerd op de oproep van de Commissie tot het indienen van bewijsmateriaal over auteursrecht, de herziening die bepalend zal zijn voor wat gebruikers, bibliotheken, archieven en musea in heel Europa de komende jaren met digitaal materiaal mogen doen.

De Commissie heeft om input gevraagd op vier gebieden. We hebben op elk daarvan gereageerd en hebben daar nog een punt aan toegevoegd dat in de raadpleging ontbrak: de basisrechten die geheugeninstellingen nodig hebben om hun werk online te kunnen doen. Dit is wat we hen hebben laten weten.

Bescherm Het Behoudswerk Dat de Wet nu al Toestaat

De Europese wetgeving staat bibliotheken, archieven en onderzoeksinstellingen nu al toe om tekst en gegevens te analyseren, onder meer voor het trainen van AI-modellen, wanneer dit gebeurt met het oog op behoud of onderzoek. De wetgevers hebben er bewust voor gekozen om dat werk van algemeen belang te beschermen, zonder rechthebbenden hierover een vetorecht te geven.

Die bescherming wordt stilletjes tenietgedaan. Grote rechthebbenden passen nu over de hele linie algemene uitsluitingsclausules toe, die oorspronkelijk bedoeld waren voor commerciële AI. Ze maken geen onderscheid tussen een bedrijf dat een product traint en een archief dat documenten bewaart, en blokkeren zo juist het bewaarwerk dat de wet juist beoogde te beschermen.

We hebben de Commissie gevraagd te bevestigen wat de richtlijn al inhoudt: een opt-out die bedoeld is voor commercieel gebruik mag geen voorrang hebben boven de rechten van instellingen voor cultureel erfgoed op het gebied van behoud en onderzoek.

Piraterij Aanpakken Zonder het Open Web te Ondermijnen

Piraterij van live-evenementen is een reëel probleem. Maar de oplossing waar sommige regeringen voor hebben gekozen, richt meer schade aan dan het probleem dat ze beoogt op te lossen.

We hebben twee voorbeelden genoemd. Het Italiaanse „Piracy Shield“ blokkeert inhoud op zo’n hardhandige manier dat de Commissie zelf in 2025 een brief aan Rome heeft gestuurd, waarin zij oordeelde dat het systeem in strijd was met de grondrechten. In Spanje hebben rechtbanken VPN-aanbieders opgedragen de toegang te blokkeren in procedures waarin die aanbieders geen kans kregen om zich te verdedigen, waardoor ook gewone websites in het net verstrikt raken.

Dit zijn handhavingsinstrumenten die zijn ontwikkeld voor commerciële piraten, die worden ingezet zonder deugdelijke gerechtelijke toezicht, en de schade komt terecht bij mensen en diensten die niets verkeerds hebben gedaan. We hebben de Commissie gevraagd om die schade in kaart te brengen alvorens verdere wetgeving vast te stellen, en om het blokkeren van live-evenementen op algemene, niet-commerciële websites uit te sluiten.

Eén Uitzondering in het Onderzoek, Niet Zevenentwintig

Op dit moment is de onderzoeksuitzondering van de EU facultatief. De lidstaten hebben deze op verschillende manieren geïmplementeerd, waardoor onderzoekers te maken hebben met 27 uiteenlopende juridische kaders en daadwerkelijke belemmeringen voor grensoverschrijdend werken. Door de overheid gefinancierd onderzoek komt vaak terecht achter dezelfde betaalmuur die het publiek juist al heeft betaald om te omzeilen.

Wij hebben gepleit voor één enkele, verplichte uitzondering voor onderzoek in de hele EU, en voor het recht van onderzoekers om met overheidsmiddelen gefinancierd werk direct na publicatie vrij toegankelijk te maken, zonder embargo. Contracten en technische blokkades mogen hier geen voorrang op krijgen.

De Vier Rechten Die Elke Instelling Voor het Bewaren van Herinneringen Nodig Heeft

De vier vragen van de raadpleging gaan voorbij aan een groter geheel. De Our Future Memory statement, die inmiddels door meer dan zeventig organisaties is ondertekend, waaronder de Internationale Federatie van Bibliotheekverenigingen en -instellingen (IFLA) en de Internationale Archiefraad (ICA), somt vier rechten op die bibliotheken, archieven en musea in de digitale wereld nodig hebben: het verzamelen, het bewaren, het verlenen van toegang en het grensoverschrijdend samenwerken. De huidige wetgeving schiet op alle vier de punten tekort.

Verzamelen. Er bestaat geen EU-regel die het verplicht stelt om digitaal gecreëerd en op het internet gepubliceerd materiaal in bewaring te geven. Journalistiek, overheidsdocumenten en cultuur die uitsluitend online bestaan, verdwijnen volledig uit het gepubliceerde archief. We hebben gevraagd om een gemeenschappelijke basisnorm voor de wettelijke deponering van digitaal materiaal.

Bewaren. Volgens de huidige wetgeving mogen instellingen werken alleen voor bewaringsdoeleinden kopiëren als die werken al deel uitmaken van hun permanente collectie. Het grootste deel van het open web en de meeste gelicentieerde inhoud valt hierbuiten. We noemden dit het ‘zwarte gat van de 21e eeuw’: materiaal dat vandaag bestaat en morgen verdwenen zal zijn, omdat niemand het wettelijke recht heeft om het te bewaren.

Zorg voor toegang. Twee verouderde regels staan dit in de weg. De ene regel geldt voor werken die niet langer in de handel verkrijgbaar zijn; het verkrijgen van een licentie kan twee tot vier jaar duren – als het al lukt – waardoor een eeuw aan uitverkochte cultuur in het ongewisse blijft. De andere regel koppelt de toegang tot bibliotheken nog steeds aan fysieke terminals ter plaatse, zonder mogelijkheid tot beveiligde toegang op afstand voor lezers die niet kunnen reizen. Beide regels moeten worden aangepast.

Samenwerken. Bibliotheken kunnen op papier grensoverschrijdend documenten aan elkaar uitlenen, maar niet in digitale vorm. Een onderzoeker die niet kan reizen, heeft geen legale manier om een digitaal exemplaar te verkrijgen. We hebben gevraagd om een duidelijke grensoverschrijdende uitzondering voor de levering van digitale documenten tussen onderzoeks- en bibliotheekinstellingen.

De kloof die we willen dichten

Op al deze gebieden doet zich hetzelfde patroon voor. Er zijn weliswaar uitzonderingen in de wet, maar technische beveiligingen, eenzijdige contracten en de angst om fouten te maken weerhouden instellingen ervan om hiervan gebruik te maken. Geconfronteerd met juridische risico’s houden bibliothecarissen en archivarissen zich terughoudend, en rechten die op papier solide lijken, verdwijnen stilletjes.

De Commissie heeft een reële kans om de kloof te dichten tussen wat de wet zegt dat geheugeninstellingen mogen doen en wat ze in de praktijk dagelijks daadwerkelijk kunnen doen. We zullen dit standpunt blijven verdedigen naarmate de herziening vordert.

Lees onze volledige bijdrage hier en laat de stem van uw organisatie horen bij Our Future Memory op ourfuturememory.org.

Rechten op papier zijn niet genoeg: onze bijdrage aan de herziening van het auteursrecht in de EU Lees bericht »

Scroll naar boven