Events

Op 9 juni kwamen meer dan 30 onafhankelijke AI-onderzoekers uit de hele wereld bijeen in het hoofdkantoor van Internet Archive Europe in Amsterdam om het door het Inclusive AI Lab georganiseerde Data Care Festival te openen en te praten over de rol van archieven bij het ondersteunen van cultuur en samenleving.

Het debat had bijna niet plaatsgevonden zoals gepland. Op 9 juni opende Internet Archive Europe (IAE) zijn ruimte in Amsterdam voor de Fellows Soirée van het Data CARE Festival, een vierdaags evenement georganiseerd door het Inclusive AI Lab. De aangekondigde moderator, Kirthi Jayakumar, was not able to travel to the Netherlands because of a technical error in the passport. One of the listed panelists, Franklin Ozekhome, popcultuurarchitect en oprichter van Pop Culture Varsity, die vanuit Nigeria was gekomen, stuitte eveneens op toegangsbarrières en kon die avond niet aanwezig zijn. Prof. Payal Arora, oprichter van het Inclusive AI Lab, die inviel als moderator, verwoordde het duidelijk: een indringende herinnering aan wie er aan het woord mag komen, en welk soort paspoort bepalend is voor de toegang tot juist die gesprekken over macht en kennis die die avond zouden plaatsvinden. 

Het Data CARE Festival

Het thema van het festival, „Reclaiming Techno-Optimism: Building for Context. Culture. Community”, sluit aan bij de kernactiviteiten van het Inclusive AI Lab, dat door prof. Arora aan de Universiteit Utrecht is opgericht. Het lab biedt een platform aan onderzoekers, praktijkmensen en maatschappelijke leiders uit zowel het Zuiden als het Noorden van de wereld, die zich bezighouden met de concrete voorwaarden waaronder AI gemeenschappen kan dienen in plaats van ze uit te buiten. 

Wanneer Archieven Van Zich Laten Horen

Het avondpanel, getiteld “When Archives Speak Back: Power, Data, and AI Storytelling”, bracht IAE-programmamanager Beatrice Murch samen met; Dr. Jaswina Elahi, universitair docent aan de Universiteit Utrecht en hoofdonderzoeker op het gebied van erfgoedopbouw binnen postkoloniale migrantengemeenschappen in Nederland; Vincenzo Scagliarini, hoofd onderzoek bij Logotel en redacteur van het project Weconomy over de deeleconomie (Italië); en Chux Daniels, die leiding geeft aan transformatieve innovatieprogramma’s in heel Afrika. Rana Kuseyri, onderzoeker op het gebied van verantwoorde AI bij het Inclusive AI Lab, had de avond geopend door de kern van het festival te schetsen: niet optimisme als gemoedstoestand, maar hoop als morele plicht.

Het gesprek dat daarop volgde, was gebaseerd op levens, niet op abstracties. Elahi, wiens onderzoek het erfgoed van postkoloniale migrantengemeenschappen in Nederland in kaart brengt, verruimde de definitie van wat als cultuur geldt. Ze groeide op als Surinaams-Hindustani in Nederland en beschreef een jeugd die werd gevormd door Bollywoodfilms, Surinaams-Hindustani-radio en een steeds terugkerende vraag: maar waar kom je eigenlijk vandaan? In haar proefschrift onderzocht ze hoe digitale platforms Hindustaanse gemeenschappen in Nederland in staat stelden een culturele identiteit op te bouwen en uit te dragen — een onderzoek dat al in een vroeg stadium werd bekeken vanuit de veronderstelling dat jonge internetgebruikers uit etnische minderheden het risico zouden lopen te radicaliseren. Uit het onderzoek bleek echter dat zij het internet juist gebruikten om zich verbonden te voelen met hun gemeenschappen, hun thuislanden en hun cultuur.

Dat onderscheid is van belang voor wat archieven wel en niet vastleggen. Elahi was daar heel duidelijk over: erfgoed is geen gebouw of monument. Het is een lied dat alleen bestaat in relatie tot een ander. Het is de manier waarop een grootmoeder kookt, die haar kleinkinderen weliswaar kunnen proberen te leren, maar die ze altijd op een andere manier zullen uitvoeren. The body carries heritage and passes it on. The recipes communities are writing down now, the YouTube searches for ingredients that are no longer available, the heritage books being compiled: these are not the heritage itself, but they are activating something that might otherwise be lost. Data alone is not heritage. But in the right hands, it can give communities a voice they were never offered elsewhere.

Scagliarini gaf een ander voorbeeld: een team van vijf ingenieurs uit verschillende landen, die voor Cisco werkten aan een creatief project dat uiteindelijk op de Biënnale van Venetië terechtkwam. Tot het team behoorde een ontwerper die niet kon programmeren. Vanuit een traditioneel zakelijk perspectief was dat een probleem. Wat er in werkelijkheid gebeurde, was dat zij en de ingenieurs een maand lang met elkaar in gesprek waren voordat de eerste GitHub-push plaatsvond, en dat ze daaruit kwam met de kennis van een nieuwe taal – niet om haar eigen werkwijze te vervangen, maar om gezamenlijke kennis op te bouwen. Data, zo betoogde Scagliarini, is iets levends: het kan altijd worden opgesplitst, herschikt en opnieuw onder de loep worden genomen, zelfs over de eeuwen heen. Het is onze verantwoordelijkheid om het steeds opnieuw te herschrijven, en geen enkele versie van het archief als vaststaand te beschouwen.

Daniels bracht dit op een ander niveau in kaart. De groeiende wereldwijde aanwezigheid van Afrobeats – met als leuk detail dat er bij zijn laatste aankomst op Schiphol Nigeriaanse muziek te horen was – is een teken van cultureel zelfvertrouwen dat nog niet tot uiting komt in de statistieken over tech-bestuur. 85 procent van de wereldbevolking leeft in een omgeving waar de belangrijkste beslissingen op techgebied zonder hun inbreng worden genomen. Dat de Britse premier met Apple en Google om de tafel zit om het beleid rond kunstmatige intelligentie vorm te geven, is niet hetzelfde als dat de gemeenschappen in Kenia – een van de grootste gebruikersgroepen van sociale media ter wereld – enige zeggenschap hebben over hoe die systemen werken. Diezelfde asymmetrie geldt ook voor kennisontwikkeling in bredere zin: innovatie op het gebied van landbouw, financiën en mobiliteit wordt in het Zuiden aangestuurd door mensen die niet gebukt gaan onder de infrastructurele beperkingen die het Noorden vasthouden aan verouderde modellen. M-PESA bestaat juist omdat banken zich niet op het platteland wilden vestigen. Het meest interessante werk op het gebied van AI vindt wellicht plaats op plekken waar de dominante platforms niet naar kijken.

Beatrice bracht dit in verband met de praktische betekenis van het doel waarvoor IAE en het Internet Archive zijn opgericht. De waarheid, zo zei ze, raakt versnipperd. De taak van het archief – namelijk vaststellen wat er op een bepaald moment is gezegd en wat er is gebeurd – wordt des te belangrijker naarmate die versnippering toeneemt. „Democracy’s Library”, het project van het Internet Archive om door de overheid gefinancierde openbare informatie te verzamelen en vrij toegankelijk te maken, is een concreet antwoord hierop. Daarnaast komt het werk neer op keuzes die onder druk van beperkingen worden gemaakt: je kunt niet alles archiveren. Het leidende principe is om perfectie niet de vijand van voltooiing te laten zijn, en eerlijk te zijn over de uitdagingen, die reëel zijn: rechtszaken, de stijgende opslagkosten, wettelijke kaders die per EU-lidstaat verschillen, en journalistieke organisaties die de toegang tot de Wayback Machine beperken. Dertig jaar later bestaat het Internet Archive nog steeds, en gaat het nog steeds door.

Waarom IAE Het Inclusive AI Lab Ondersteunt

IAE is partner van het Data CARE Festival omdat de vragen die daar aan de orde komen, ook de vragen zijn die wij ons stellen. Wie heeft zeggenschap over de gegevens? Wat wordt bewaard en wat gaat verloren? Wanneer AI wordt getraind op basis van cultureel erfgoed, wiens erfgoed telt dan mee? Deze vragen bepalen wat bibliotheken, archieven en geheugeninstellingen kunnen doen, en waar gemeenschappen toegang toe hebben en waarop ze kunnen voortbouwen. Het panelgesprek op 9 juni was onder andere een bewijs dat deze vragen niet louter retorisch zijn. Twee van de mensen die eigenlijk in de zaal hadden moeten zitten, konden er niet bij zijn vanwege hun nationaliteit. Dat is de context waarin geheugeninstellingen opereren, en de context waarin inclusieve AI moet worden ontwikkeld. En dit is wat bepalend is voor hoe ons begrip van het verleden er in de toekomst uit zal zien.

Op vrijdag 22 mei vonden in de Amsterdamse vestiging van Internet Archive Europe twee heel verschillende evenementen plaats die, achteraf gezien, toch bij elkaar hoorden.

Een Begrafenis voor de Netwerken die We Kwijt Zijn Geraakt

De middag begon met ‘Resurrecting Networks’, een workshop onder leiding van Sevgi Tan waarin de deelnemers werd gevraagd iets te doen wat in de techcultuur zelden wordt toegestaan: vertragen en rouwen.

Tans werk is geïnspireerd op media-archeologie en Mary Shelleys Frankenstein, en beschouwt het verdwijnen van een platform serieus als een gebeurtenis die het waard is om te herdenken. Het uitgangspunt is eenvoudig en enigszins radicaal: wanneer een netwerk sterft, verdwijnt het niet zomaar. Het neemt gemeenschappen, gewoontes, manieren van communiceren en vormen van vertrouwen mee die specifiek bij dat netwerk hoorden. De chatrooms van AOL waren niet zomaar een primitieve versie van Slack. MSN Messenger was niet louter een voorloper van WhatsApp. Het waren bijzondere plekken, met bijzondere mensen, en toen ze verdwenen, ging er iets echts verloren.

De deelnemers kwamen, zoals gevraagd, in rouwkleding. Samen bouwde de groep een begraafplaats: een gezamenlijke lijst van verdwenen netwerken. Daarna volgden de grafredenen. Sommigen schreven korte stukjes. Anderen lazen gedichten voor. Sommigen brachten voorwerpen mee. Er werd ook gezongen. De opzet was bewust open, de sfeer lag ergens tussen plechtig en hartelijk in.

Wat deze sessie zo treffend maakte, was niet zozeer nostalgie. Het was juist het feit dat er aandacht aan werd besteed. Tan benadrukt dat het stilstaan bij technologisch verlies een vorm van verzet is tegen de consumptielogica die veroudering als iets natuurlijks, onvermijdelijks en niet-betreurenswaardigs beschouwt. Als we willen begrijpen wat we nu aan het opbouwen zijn, helpt het om te begrijpen wat we al hebben begraven en waarom.

Voor een organisatie die het internet archiveert, is die vraag nooit abstract. Wat bewaard blijft, hangt af van keuzes: wat wordt verzameld, wat wordt bewaard, wat in het geheugen blijft gegrift. Resurrecting Networks maakte die keuzes zichtbaar en persoonlijk.

Vijftien jaar open bestuur, gevierd met taart

De borrel die daarop volgde, zorgde voor een heel andere sfeer. Samen met de Open State Foundationvierde IAE het vijftienjarig bestaan van het Open Government Partnership in het kader van de Open Government Week, een jaarlijks terugkerend evenement waarbij landen en maatschappelijke organisaties wereldwijd de balans opmaken van hoe transparant en verantwoordelijk bestuur er in de praktijk daadwerkelijk uitziet.

Er waren drankjes, Affligem, Fritz Kola, red velvet cake en het soort gesprekken dat niet zomaar in een programma past. Om 16.00 uur stond er een korte presentatie op het programma, maar het echte werk van de avond vond plaats in de marge: praktijkmensen, archivarissen en voorstanders van open bestuur wisselden ervaringen uit, legden contacten en discussieerden over hoe vooruitgang eruitziet.

De Open Government Partnership werd in 2011 opgericht vanuit de gedachte dat overheden beter presteren wanneer ze in alle openheid werken. Vijftien jaar later is de kloof tussen intentie en praktijk op veel plaatsen nog steeds groot. Maar de coalitie is gegroeid en het uitgangspunt is standgehouden.

Voor IAE staan openbaarheid van bestuur en digitale bewaring niet los van elkaar. Archieven maken het mogelijk om op de lange termijn verantwoording af te leggen. Een overheid die bepaalt wat er wordt bewaard, bepaalt uiteindelijk ook wat er over haar bekend mag worden. Vrije toegang tot openbare documenten, open data en het recht van geheugeninstellingen om digitaal materiaal te verzamelen en te bewaren maken allemaal deel uit van hetzelfde verhaal.

Die middag werd die band zichtbaar, zonder dat het hardop gezegd hoefde te worden.

Beide evenementen zijn inmiddels voorbij, maar de vragen die ze hebben opgeworpen, blijven bestaan. Als uw organisatie actief is op dit gebied, horen we graag van u.

Op 10 april sloot Internet Archive Europe zich aan bij SETUP en het Next Nature Museum in Eindhoven voor de opening van het Facebook Museum, een project dat een vraag stelt die de meesten van ons liever uit de weg gaan: waarom kunnen we de platforms waarop ons leven draait niet loslaten?

Tijdens deze avond kwamen Brewster Kahle, oprichter van het Internet Archive, onderzoekster Marissa Memelink, cultuursociologe Siri Beerends, en Koert van Mensvoort, directeur van Next Nature, bijeen voor een gesprek dat al snel oversloeg van nostalgie naar urgentie.

Kahle traced the arc of digital communities from FIDO Net and GeoCities to MySpace, Vine, and Twitter, not as a history lesson but as a warning. These platforms held real communities, real memories, real voices. Most are gone. What survives lives in the Wayback Machine. “People want to share what they know,” he said, “and they’re awesome.” The problem is what happens to that sharing when it sits on someone else’s servers, subject to acquisition, shutdown, or deletion without notice.

Het panel legde de nadruk op iets dat belangrijker is dan technische conservering: vertrouwen. Een bezoeker van het Facebook Museum had zijn account omschreven als een externe harde schijf, in de veronderstelling dat de gegevens er gewoon zouden zijn wanneer hij ze nodig had. Kahle was duidelijk. Die veronderstelling is onjuist, en de meeste mensen weten dat, net zoals je weet dat er misschien geen back-up is van de foto's op je telefoon, maar er niets aan doet. De vraag is niet alleen hoe je dingen kunt opslaan. Het gaat erom hoe je systemen kunt bouwen die mensen daadwerkelijk genoeg vertrouwen om erop te kunnen rekenen.

Die vraag heeft een politiek antwoord. Kahle wees specifiek op wat er voor Europa op het spel staat. Als het continent geen openbare digitale infrastructuur opbouwt, waaronder openbare AI die is getraind op basis van cultureel erfgoed, zal de keuze beperkt blijven tot Amerikaanse of Chinese modellen. “Dat is niet goed genoeg“, zei hij, “en we beschikken over de technologieën om daar iets aan te doen.“

Het gedecentraliseerde web biedt een ander model: protocollen in plaats van platforms, gegevens waarvan je daadwerkelijk de eigenaar bent, en overstapkosten die niet aanvoelen als een ingrijpende operatie. Deze visie wordt in de praktijk gebracht tijdens evenementen als DWeb Camp, dat in juli voor het eerst aar Europa komt, in de bossen van Brandenburg, vlakbij Berlijn, Duitsland. Door technologen, kunstenaars en beleidsmakers samen te brengen om ‘wortelsystemen’ voor een veerkrachtiger internet te ontwikkelen, fungeert het kamp als een levend laboratorium voor deze principes. De weg is niet gemakkelijk, maar de koers is duidelijk.

Dit is precies het werk waarvoor Internet Archive Europe in het leven is geroepen. Door het internet te bewaren, kunnen samenlevingen zich herinneren wie ze waren en wat ze hebben opgebouwd. Dit is te belangrijk om te negeren.

De Facebook Museum runs at the Next Nature Museum in Eindhoven through September 2027, and the Internet Archive Europe looks forward to a continued partnership with SETUP Media Lab.

Beatrice Murch, programmamanager bij Internet Archive Europe, zal spreken tijdens het 'Cultural Heritage Under Attack: Saving Cultural Data in Times of Crisis' webinar op 31 maart 2026, georganiseerd door de Digital Humanities Research Hub van de School of Advanced Study, University of London.

Evenementdetails

📅 Datum: dinsdag 31 maart 2026 
⏰ Tijd: 16.00-17.30 uur GMT / 17.00-18.30 uur CEST
📍 Locatie: Online 
🎟 Registreren: sas.ac.uk

Deze sessie is de derde in de toonaangevende seminarreeks van de Research Hub, getiteld 'The Fragile Record: Incompleteness and Loss in Digital Cultural Heritage Collections'. Hierin komt een interdisciplinaire groep van onderzoekers en praktijkmensen bijeen om te onderzoeken wat er gebeurt wanneer collecties van cultureel erfgoed, archieven en digitale infrastructuren in gevaar komen, of dat nu het gevolg is van gewapende conflicten, politieke instabiliteit, klimaatcrises, cyberaanvallen of de langzame aantasting door technologische veroudering.

De vraag die in deze sessie aan de orde komt, is niet abstract. Archieven en culturele datasets worden steeds vaker het doelwit van aanvallen, misbruik en manipulatie. Instellingen die lange tijd werden gezien als oases van duurzaamheid en veiligheid, worden nu geconfronteerd met een andere realiteit. Tijdens deze sessie wordt zowel de paraatheid van instellingen als de reacties vanuit de gemeenschap onder de loep genomen, en wordt de vraag gesteld welke vormen van beheer en crisisbeheersing nodig zijn om echte veerkracht op te bouwen. Beatrice wordt vergezeld door Kalle Westerling, Fattori McKenna, Michael Weinberg, Pakhee Kumar, and Quinn Daedal, met presentatie van Anna-Maria Sichani en Kaspar Beelen.

Dit gesprek raakt de kern van waar Internet Archive Europe zich dagelijks voor inzet. Behoud is geen passieve bezigheid. Het vereist politieke wil, blijvende middelen en de juiste wettelijke kaders. Daarom blijven we particulieren, instellingen en organisaties in heel Europa oproepen tot het ondertekenen van de ‘Our Future Memory’-verklaring. De verklaring is een publieke toezegging om ons collectieve digitale geheugen te beschermen, de toegang daartoe te waarborgen en de juridische infrastructuur op te bouwen die onze archieven nodig hebben om de huidige crisis het hoofd te bieden. Mocht uw organisatie de verklaring nog niet hebben ondertekend, moedig haar dan aan om dit alsnog te doen.

Schrijf je in voor de sessie en deel deze op grote schaal. Dit is een belangrijk gesprek.

Brewster Kahle, de oprichter van het Internet Archive, zal aanwezig zijn bij de opening van het Facebook Museum op 10 april 2026, dat wordt georganiseerd in het Next Nature Museum (Evoluon) in Eindhoven.

Evenementdetails

📅 Datum: vrijdag 10 april 2026 
⏰ Tijd: 17:30 – 21:00 CET 
📍 Locatie: Next Nature Museum (Evoluon), Eindhoven 
🎟 Tickets: nextnature.org 

Het Facebook Museum is een project van de in Utrecht gevestigde kunst- en technologieorganisatie SETUP. Het stelt een ogenschijnlijk eenvoudige vraag: waarom kunnen we Facebook niet loslaten? In plaats van een schuldgevoel op te wekken of alternatieven op te dringen, nodigt het de bezoekers uit om stil te staan bij de emotionele realiteit van digitale gehechtheid: de herinneringen, de contacten, de jaren van ons leven die zijn opgeslagen op de servers van iemand anders. Het museum is van april tot en met september 2026 te bezoeken in het Next Nature Museum in Eindhoven.

Tijdens de openingsavond komen drie sprekers aan het woord. Marissa Memelink, de onderzoekster achter het Facebook Museum, zal vertellen wat het project aan het licht heeft gebracht over onze relatie met het platform. Siri Beerends, cultuursocioloog bij SETUP, zal onderzoeken waarom we niet louter passieve slachtoffers zijn van big tech, maar actieve deelnemers aan de systemen die ons in hun greep houden. Brewster zal spreken over de waarden en visie achter het Internet Archive: waarom archiveren belangrijk is, wie er baat bij heeft, en wat er op het spel staat wanneer de herinnering aan het web afhankelijk is van infrastructuur die de meeste mensen nooit zien of waar ze nooit bij stilstaan. Daarna volgen een paneldiscussie en een gesprek met het publiek.

Na afloop van het programma is het museum geopend voor een rondleiding op eigen gelegenheid, een Digital Wellness Center en een workshop waar bezoekers een plakboek met een ‘overlijdensbericht’ voor hun Facebook-account kunnen maken.

Dit is precies het soort gesprek waarvoor het Internet Archive in het leven is geroepen. Bij digitaal geheugen gaat het niet alleen om instellingen en servers. Het gaat om wat wij als individuen en gemeenschappen online hebben opgebouwd, en of we daar nog een betekenisvolle band mee hebben.