Op vrijdag 22 mei vonden in de Amsterdamse vestiging van Internet Archive Europe twee heel verschillende evenementen plaats die, achteraf gezien, toch bij elkaar hoorden.
Een Begrafenis voor de Netwerken die We Kwijt Zijn Geraakt
De middag begon met ‘Resurrecting Networks’, een workshop onder leiding van Sevgi Tan waarin de deelnemers werd gevraagd iets te doen wat in de techcultuur zelden wordt toegestaan: vertragen en rouwen.
Tans werk is geïnspireerd op media-archeologie en Mary Shelleys Frankenstein, en beschouwt het verdwijnen van een platform serieus als een gebeurtenis die het waard is om te herdenken. Het uitgangspunt is eenvoudig en enigszins radicaal: wanneer een netwerk sterft, verdwijnt het niet zomaar. Het neemt gemeenschappen, gewoontes, manieren van communiceren en vormen van vertrouwen mee die specifiek bij dat netwerk hoorden. De chatrooms van AOL waren niet zomaar een primitieve versie van Slack. MSN Messenger was niet louter een voorloper van WhatsApp. Het waren bijzondere plekken, met bijzondere mensen, en toen ze verdwenen, ging er iets echts verloren.
De deelnemers kwamen, zoals gevraagd, in rouwkleding. Samen bouwde de groep een begraafplaats: een gezamenlijke lijst van verdwenen netwerken. Daarna volgden de grafredenen. Sommigen schreven korte stukjes. Anderen lazen gedichten voor. Sommigen brachten voorwerpen mee. Er werd ook gezongen. De opzet was bewust open, de sfeer lag ergens tussen plechtig en hartelijk in.
Wat deze sessie zo treffend maakte, was niet zozeer nostalgie. Het was juist het feit dat er aandacht aan werd besteed. Tan benadrukt dat het stilstaan bij technologisch verlies een vorm van verzet is tegen de consumptielogica die veroudering als iets natuurlijks, onvermijdelijks en niet-betreurenswaardigs beschouwt. Als we willen begrijpen wat we nu aan het opbouwen zijn, helpt het om te begrijpen wat we al hebben begraven en waarom.
Voor een organisatie die het internet archiveert, is die vraag nooit abstract. Wat bewaard blijft, hangt af van keuzes: wat wordt verzameld, wat wordt bewaard, wat in het geheugen blijft gegrift. Resurrecting Networks maakte die keuzes zichtbaar en persoonlijk.
Vijftien jaar open bestuur, gevierd met taart
De borrel die daarop volgde, zorgde voor een heel andere sfeer. Samen met de Open State Foundationvierde IAE het vijftienjarig bestaan van het Open Government Partnership in het kader van de Open Government Week, een jaarlijks terugkerend evenement waarbij landen en maatschappelijke organisaties wereldwijd de balans opmaken van hoe transparant en verantwoordelijk bestuur er in de praktijk daadwerkelijk uitziet.
Er waren drankjes, Affligem, Fritz Kola, red velvet cake en het soort gesprekken dat niet zomaar in een programma past. Om 16.00 uur stond er een korte presentatie op het programma, maar het echte werk van de avond vond plaats in de marge: praktijkmensen, archivarissen en voorstanders van open bestuur wisselden ervaringen uit, legden contacten en discussieerden over hoe vooruitgang eruitziet.
De Open Government Partnership werd in 2011 opgericht vanuit de gedachte dat overheden beter presteren wanneer ze in alle openheid werken. Vijftien jaar later is de kloof tussen intentie en praktijk op veel plaatsen nog steeds groot. Maar de coalitie is gegroeid en het uitgangspunt is standgehouden.
Voor IAE staan openbaarheid van bestuur en digitale bewaring niet los van elkaar. Archieven maken het mogelijk om op de lange termijn verantwoording af te leggen. Een overheid die bepaalt wat er wordt bewaard, bepaalt uiteindelijk ook wat er over haar bekend mag worden. Vrije toegang tot openbare documenten, open data en het recht van geheugeninstellingen om digitaal materiaal te verzamelen en te bewaren maken allemaal deel uit van hetzelfde verhaal.
Die middag werd die band zichtbaar, zonder dat het hardop gezegd hoefde te worden.
Beide evenementen zijn inmiddels voorbij, maar de vragen die ze hebben opgeworpen, blijven bestaan. Als uw organisatie actief is op dit gebied, horen we graag van u.
