Internet Archive Europe ondersteunt met trots de publicatie van AI Lab Perspectives: Humans of AI, het zevende rapport van Information Labs, gebaseerd op een reeks videoclips van experts.
Deze actuele en doordachte publicatie brengt stemmen uit het hele Europese culturele erfgoedecosysteem samen om een belangrijke vraag te onderzoeken: wat betekent het om AI te ontwikkelen die werkelijk het algemeen belang dient?
Zoals in de inleiding van het rapport duidelijk wordt gemaakt, wil Humans of AI. een geïnformeerde discussie en kritische reflectie op gang brengen over hoe artificiële intelligentie wordt toegepast binnen de culturele erfgoedsector in Europa en daarbuiten. Door middel van diepgaande podcastgesprekken met bibliotheken, musea, archieven, kunstenaars, onderzoekers en digitale platforms belicht de serie praktijkgerichte projecten, ethische uitdagingen en praktische lessen die laten zien hoe AI toegang, collectief geheugen en publieke betrokkenheid kan ondersteunen.
Bij Internet Archive Europe vinden we deze missie zeer belangrijk.
AI als infrastructuur van algemeen belang
In alle tien de casestudies komt één gedeeld inzicht duidelijk naar voren: AI is noch een wondermiddel noch een bedreiging; het is een instrument. De impact ervan hangt af van hoe het wordt beheerd, wie het vormgeeft en of het de publieke kennis en democratische toegang versterkt.
De projecten die in het rapport worden beschreven, illustreren dit principe op krachtige wijze:
- Geschiedenis bewaren: van Transkribus, dat historische manuscripten omzet in doorzoekbare tekst, tot de Nationale Bibliotheek van Noorwegen, die taalmodellen ontwikkelt die geworteld zijn in de lokale cultuur.
- Toegang innoveren: Projecten zoals Litte_bot brengen literaire personages tot leven, terwijl het Museum Goggles-initiatief AI inzet om beter te begrijpen hoe bezoekers kunst werkelijk ervaren.
- Geheugen & ethiek: Het Synthetic Memories-project gebruikt AI om verloren persoonlijke geschiedenissen te reconstrueren, en Europeana gebruikt het om omstreden koloniale termen in metadata te identificeren en in context te plaatsen.
- Het web van het verleden: We zijn bijzonder verheugd om het werk van Kai Jauslin rond het project Websites van Nederland, onderdeel van de Webarchiving Display van Internet Archive Europe, te zien. Dit initiatief transformeert enorme webarchieven tot interactieve “sterrenvelden”, waardoor digitaal erfgoed tastbaar en verkenbaar wordt voor het publiek.
Voor ons zijn de thema’s openheid, gedeeld eigenaarschap, meertalige toegang, ethisch bestuur en menselijk toezicht geen abstracte idealen. Het zijn fundamentele principes. Wij geloven dat digitaal erfgoed, inclusief het web zelf, van iedereen is. AI kan, mits op verantwoorde wijze ontwikkeld, helpen ervoor te zorgen dat deze collecties ook voor toekomstige generaties toegankelijk, betekenisvol en bruikbaar blijven.
Collecties tot leven brengen — op verantwoorde wijze
Een van de meest inspirerende aspecten van Humans of AI. is dat het niet meegaat in de hype of angst. Het rapport benadrukt consequent dat de echte uitdagingen rond AI sociaal en institutioneel van aard zijn – acceptatie, governance, vertrouwen en duurzaamheid op lange termijn – en niet puur technisch.
Van het reconstrueren van verloren herinneringen door middel van begeleide gesprekken tot het gebruik van AI-aangedreven eye-tracking om museumbeleving beter te begrijpen, en het verrijken van metadata over miljoenen records heen, het rapport laat zien dat de grootste waarde van AI ligt in het ondersteunen van menselijke interpretatie, niet in het vervangen ervan.
Dit sluit nauw aan bij de inzet van Internet Archive Europe om:
- Digitaal geheugen op grote schaal bewaren
- Open data en open-source innovatie ondersteunen
- Archieven verkenbaar maken, niet verborgen
- Ervoor zorgen dat publieke kennis niet uitsluitend via private platforms wordt verspreid
AI kan helpen om collecties tot leven te brengen, maar alleen als het gebaseerd blijft op het algemeen belang, transparantie en gedeeld beheer.
Vooruitblik: De tweede reeks casestudies
We zijn bijzonder trots op de breedte en diversiteit van de bijdragers aan deze eerste editie, van nationale bibliotheken en wereldwijde open-sourcegemeenschappen tot kunstenaars en experimentele ontwerpers. De verscheidenheid aan stemmen weerspiegelt de rijkdom van het Europese culturele en digitale erfgoedecosysteem.
Internet Archive Europe kijkt met grote verwachting uit naar de tweede reeks casestudy's van Humans of AI. Het blijven documenteren van praktische, ethische en publieke toepassingen van AI zal essentieel zijn voor het vormgeven van een Europese aanpak die zelfverzekerd, waardegedreven en collaboratief is.
Door praktijkvoorbeelden te versterken in plaats van zich te verliezen in abstracte speculatie, biedt deze serie beleidsmakers, culturele instellingen en technologen iets van onschatbare waarde: gefundeerde inzichten.
