Niet alle infrastructuur ziet eruit als een serverruimte. Soms ziet infrastructuur eruit als een kaart.
Op 19 mei organiseerde Internet Archive Europeeen workshop in onze ruimte in Amsterdam met Bart Louwers, een van de belangrijkste beheerders van MapLibre, en Tommi Marmo, een bijdrager aan OpenStreetMap. Het gesprek schakelde op een vertrouwde manier heen en weer tussen technische en politieke kwesties: wie bouwt de tools, wie heeft er controle over, en wat gebeurt er met de gemeenschappen die ervan afhankelijk zijn wanneer die controle in te weinig handen geconcentreerd raakt?
Twee projecten, één principe
OpenStreetMap. wordt soms omschreven als de “Wikipedia van de kaarten”. Iedereen kan eraan bijdragen, iedereen kan het gebruiken, en geen enkel bedrijf is eigenaar ervan. Het laat niet alleen zien waar dingen zich bevinden. Het is een databank waarop iedereen kan voortbouwen, en het brengt zaken in kaart die commerciële aanbieders buiten beschouwing laten, van waterfonteinen tot informele nederzettingen.
MapLibre ontstond in 2020 als een afsplitsing van een propriëtaire kaartentool. In 2022 beschikte het al over eigen sponsors, een bestuur en een handvest. Tegenwoordig vormt het de weergave-engine achter navigatie-apps, dronesoftware, de Android-app van Wikimedia en producten van bedrijven als AWS, Microsoft en Meta. De code is open source. De roadmap wordt bepaald door de gemeenschap.
Wat MapLibre technisch zo bijzonder maakt, is de vectorgebaseerde aanpak. In plaats van vooraf gerenderde afbeeldingstegels te downloaden en deze aan elkaar te plakken, ontvangt de client beschrijvingen van polygonen, lijnen en punten en tekent hij de kaart zelf, in realtime. Het resultaat is vloeiend zoomen, stijlen die direct kunnen worden aangepast en een formaat dat veel efficiënter is. De hele wereld past in 136 GB. Je kunt er je eigen archief van hosten.
Waarom dit ook buiten het kader van cartografie van belang is
De vraag waar Tommi en Bart steeds weer op terugkwamen, is er een die we elke dag in een andere context stellen: wie bepaalt wat zichtbaar blijft, wat bewaard blijft en wat verdwijnt? Platformen komen op en worden overgenomen. Diensten worden zonder waarschuwing stopgezet. De gemeenschappen die erop zijn gebouwd, en de gegevens die ze hebben gegenereerd, gaan vaak mee ten onder.
Een open infrastructuur is geen technische voorkeur; het is de voorwaarde waaronder echte openbare toegang überhaupt mogelijk wordt.
OpenStreetMap draait op bijdragen van de gemeenschap. Zo maakt StreetComplete, een Android-app voor het bewerken van kaarten, het in kaart brengen van de omgeving tot een soort spel, waarbij bijdragers eropuit worden gestuurd om de hiaten op te vullen die commerciële kaartaanbieders over het hoofd zien. Een ander voorbeeld is het Humanitarian OpenStreetMap Team project, dat na rampen vrijwilligers mobiliseert om kaarten in realtime bij te werken, zodat de hulp op de juiste plekken terechtkomt. Bedrijven maken gebruik van OpenStreetMap als een via crowdsourcing tot stand gekomen kaartdatabase; TomTom erkent dit zelfs in hun slogan: “It takes the world to map the world”.
Ik nam aan deze sessie deel in een andere hoedanigheid dan die van mijn gebruikelijke rol bij Internet Archive Europe. De werkgroep European Public Domain Day heeft op pdday.org, een kaart samengesteld waarop te zien is waar in heel Europa evenementen rond het publieke domein plaatsvinden. Die eigen kaart is onlangs bijgewerkt en vervangen door een open-sourceversie, en de gemeenschap is actief op zoek naar mensen die willen helpen om de kaart actueel te houden. Als je weet dat er in jouw regio evenementen plaatsvinden, horen we graag van je.
Begin met verkennen
Voor iedereen die nieuwsgierig is naar deze tools: maplibre.org is het startpunt. Maputnik op maputnik.github.io is een visuele stijleditor voor MapLibre-kaarten, waarvan de stijlen in JSON zijn opgeslagen in plaats van in CSS. Er zijn veel gehoste basiskaarten beschikbaar, waaronder niet-commerciële zoals OpenFreeMap dat een snelstartgids heeft voor het publiceren van je eigen kaarten. Met PMTiles kun je een permanent, op zichzelf staand archief van kaartgegevens maken en aanbieden.
De Technische Stuurgroep van MapLibre komt elke tweede woensdag van de maand bijeen. Meer informatie en een uitnodigingslink voor de community vind je op maplibre.org/community.
De hulpmiddelen die onthouden waar dingen liggen, zijn belangrijk. En dat geldt ook voor wie ze maakt.
We zijn Bart en Tommi dankbaar voor de tijd en expertise die ze met ons hebben gedeeld, en voor de hechte groep deelnemers die samen kwam om te leren, te ontdekken en samen te bouwen.
